Liefdesverklaring
Als je vreemdgaat, kunnen er, heel zwartwit gezien, twee dingen gebeuren. Je kunt je na je slippertje, uit schuldgevoel, afkeren van je geliefde. Of je zet alle zeilen bij om je fout goed te maken. Je gaat dan dus juist extra in haar op. Zij zal zich verbazen over hoe attent je bent de laatste tijd, en hoe lief, over hoe je je uitslooft in bed.
In het eerste geval zullen nog vele slippertjes volgen. Het onstane gebrek aan liefde binnen de relatie moet worden gecompenseerd. Vroeg of laat leidt dit tot het einde van de liefde. De vreemdganger zal hierna meestal uit alle macht proberen zijn vroegere affaires uit te bouwen tot nieuwe, vaste relaties. Maar dit zal hem niet lukken. Het waren niet voor niets avontuurtjes. Het kan zelfs zijn dat hij uiteindelijk spijt krijgt van de scheiding, en tevergeefs terugverlangt naar degene die hij heeft verlaten.
In het tweede geval, echter, zal de relatie er deels juist op vooruit gaan. Al blijft het geheim natuurlijk tussen de twee partners in staan, de lang vergeten romantiek zal opeens terugkomen, de verloren passie borrelt weer op. De twee geliefden zullen plotseling weer ten volle inzien waarom zij zo veel van elkaar houden, en waarom zij elkaar toch echt niet kwijt willen. Het is voor hen slechts te hopen dat het object van de buitenrelationele liefde zich na de kortstondige affaire weer op verre, veilige afstand terugtrekt. Want een zwak voor haar zal de vreemdganger blijven koetseren. Het is voor altijd zijn kwetsbare plek.
Mijn relatie met Johannesburg is er een uit de tweede categorie.
Na twee-en-een-halve maand kan ik zonder overdrijving zeggen dat ik een zekere liefde koester voor deze stad. Ik vind Joburg, zoals haar koosnaampje luidt, fascinerend. Ik prijs mij gelukkig dat ik haar heb leren kennen, en ik zou momenteel ook oprecht nergens anders willen wonen. Ik houd van haar parken, van haar vervallen centrum, van al haar problemen, van haar inwoners.
Ik zie haar zo langzamerhand ook echt als MIJN stad. Natuurlijk mag ik mijzelf nog lang geen echte Joburger noemen, toch kan ik een zekere bezittingsdrang niet ontkennen. Als iemand van buitenaf mijn stad aanvalt, verdedig ik haar vol vuur. In vertrouwde kring kan ik echter juist zelf met de grootste frustratie en afschuw over haar spreken. Ook een teken van liefde: geen enkele haat is erger dan de vorm die voortkomt uit liefde.
En nu ben ik dus vreemdgegaan. Ik heb me laten verleiden door Kaapstad. De ultieme temptation. In alles is die stad het tegenovergestelde van mijn vaste geliefde. En dat raakt een snaar. Lang denk je dat je niets anders wilt dan dat wat je hebt, maar diep van binnen is iedereen op zoek naar afwisseling.
Kaapstad is mooi. Prachtig. Onbeschrijflijk haast. De Tafelberg die achter haar opdoemt. Het uitzicht. De azuurblauwe zee met haar hagelwitte stranden. De palmbomen. De stralende zon. De terrassen met al die prachtige mensen. Perfect gestyld, jong en rijk. Kaapstad is veilig. Zomaar kon ik na het uitgaan naar huis lopen. Niks geen taxi, geen onveilig gevoel. Kaapstad heeft een welvarend centrum, de place to be. De lelijke squatter camps vind je pas als je verder van haar kern af rijdt, als je op zoek gaat naar de buitenste ringen van de stad. De townships zijn keurig weggestopt achter de Tafelberg. Uit het zicht, uit het hart. Kaapstad is een toeristenparadijs. Iedereen lijkt er de hele dag vrolijk. De stroom valt er nooit uit. Je kunt er duiken, in een kooi haaien bekijken, parachutespringen, surfen. Jongeren van over de hele wereld zoeken elkaar hier op. Ze flaneren over Long Street en langs The Waterfront.
Vind je het gek dat ik daarvoor ben gezwicht, dat ik haar niet kon weerstaan.
Maar toch, Kaapstad blijft voor mij vooral een goede one-night-stand. Ik denk niet dat zij mij op langere termijn het gelukkigst zou maken. De stad is haast te perfect, te mooi. Het is een vorm van oppervlakkige schoonheid waar ik oh-zo gevoelig voor ben, maar die mij op den duur tegen gaat staan. Ik houd niet van perfectie op de lange termijn.
Joburg is een geschikter partner voor mij. Onmogelijk vaak, eigenwijs, in sommige gevallen zelfs fataal. Ik moet ruzie kunnen maken in een relatie, vechten. Nooit is zij gezapig. Altijd moet ik op mijn hoede zijn. Joburg is een uitdaging, zelfs in alle lelijkheid van haar karakter. Onbetrouwbaar als ze is, wanneer eens per week de electriciteit uitvalt, soms wel vier uur lang. IJzig koud zijn haar winternachten. Donker is ze, bij gebrek aan al te veel straatverlichting. Ja, een duistere stad, dat is zij boven alles.
Een schilder of schrijver zal Kaapstad niet snel als zijn muze verkiezen. Het is een stad die je niet wilt schilderen of beschrijven. Zij is al zo mooi van zichzelf, dat je haar realiteit nooit met je eigen weergave kunt overtreffen. Pogingen daartoe zullen automatisch leiden tot kitsch.
Joburg daarentegen is de muze die je zoekt. Haar ondoorgrondelijkheid, waarin je, door al haar lelijkheid heen, de schoonheid probeert te ontwaren. Je wilt haar ware karakter blootleggen. Joburg is de stad die je over jezelf laat nadenken. Die je aanzet tot zelfontwikkeling. Het is de stad die je vooruit helpt.
Kaapstad is de vrouw uit een Boeketreeksroman, Joburg is de tragische hoofdpersoon uit een literair meesterwerk. Ellende is nu eenmaal altijd interessanter dan uiterlijke schoonheid.
Ik heb tijdens mijn korte affaire met Kaapstad daarom snel al haar pracht in mij opgezogen. Ik heb haar van bovenaf aanschouwd, ik heb haar rose gedronken. Ik heb haar brandende zon mijn huid laten verwarmen. Ik heb de druiven van haar wijnboederijen geproefd. Ik heb het geluid gehoord van de heldere golven, kapotslaand op het witte zand, vaag op de achtergrond. Ik heb niet om me heen gekeken toen ik ‘s nachts naar huis liep. Ik heb even geen politiek beladen gesprekken over criminaliteit, het ANC en racisme gevoerd. Ik heb heerlijk oppervlakkig genoten.
Het leven in Kaapstad zat mij als gegoten.
En toch, toch ben ik blij dat ik weer terug ben in mijn Joburg. Ik kan niet zeggen dat ik haar heb gemist in de armen van mijn maitresse aan de andere kant van het land. Daarvoor was die te oogverblindend. Maar ik geniet ervan om weer door de straten in haar centrum te lopen, vol van vergane glorie. Vervallen wolkenkrabbers staren mij van grote hoogte aan als littekens op haar ziel. Ik ken haar. Ik begin haar langzaam te doorgronden. En onvermoeibaar moedigt zij mij toch telkens weer aan haar nog beter te leren kennen. Dat is haar verschil met Kaapstad. Kaapstad geeft, Joburg vraagt.
Ik durf niet te zeggen dat ik nooit meer een misstap zal maken. Zoals gezegd blijft een slippertje altijd een zwakke plek. Ik denk niet dat ik de neiging kan onderdrukken Kaapstad nogmaals op te zoeken. Maar pas later, vele maanden later. Tot die tijd zal ik het proberen goed te maken met Joburg, mijn ware liefde. Nog meer zal ik mij in haar verdiepen, nog verder zal ik proberen in haar op te gaan. Ik zal haar verdedigen. Ik zal blijven proberen haar te begrijpen. Hoe moeilijk dat soms ook is. Ik zal voor mijzelf de vragen proberen te beantwoorden, die zij opwerpt. Zij zal mij scherp blijven houden. En ik hopelijk haar. Ik voel mij door mijn slippertje met Kaapstad alleen nog maar meer met Joburg verbonden.


Merel Meessen, SAPA, Johannesburg Zuid-Afrika
Imke van Hoorn, Mail & Guardian online, Johannesburg Zuid-Afrika
Bram Lammers, The Times, Johannesburg, Zuid-Afrika
Marianne Lamers, Freelance, Johannesburg, Zuid-Afrika
