(februari 2008) 

Een jongen van 18 liep vorige week maandag een informal settlement (lees township) in in de Noordelijke Provincie en begon om zich heen te schieten. Hij doodde een man van 35, een jongen van 10, een moeder en haar drie maanden oude baby, en hij verwondde zes andereren. What better way dan om je eerste 24 uur in Johannesburg te beginnen met de begrafenis van de slachtoffers?

Welnu, alles in het land van de regenboog gaat om ras, legt collega Judy uit. Dus het was niet een gestoorde jongen die flipte en zo maar mede-Zuid-Afrikanen begonnen neer te schieten; het was een witte, racistische Boer die arme, zwarte townshipbewoners vermoordde. En dus is het een politieke zaak. En dus kwamen alle politieke hot shots hun gezicht laten zien op de begrafenis.

We kwamen om zes uur aan bij Skielig – de township. Een enorme witte tent gevuld met honderden stoelen wachtte op de bezoekers. Achter een kleiner tentje stonden tientallen vrouwen en mannen te roeren in enorme potten die op houdskool stonden te pruttelen (lunch). We liepen de township in, op zoek naar de familie. In een klein golfplaten hutje stond de kist van de moeder, met daarop een klein kistje met de baby. We gaven de gebroken vader een hand. How are you? vroeg hij – net zo standaard om te zeggen als hallo. Good, how are you? – vroeg ik automtisch terug. Het was even stil en ik had meteen spijt van de vraag. Fine… mompelde hij bijna onhoorbaar.

De ceremonie zou moeten beginnen om een uur of zeven, maar TIA, dus tussen zes en acht druppelden en stroomden groepjes mensen het terreintje op. We hoorden van de burgemeester dat de ceremonie vertraging opliep omdat de moeder van de 10-jaar oude jongen in de andere kist ‘was not feeling well’. Goh. Toen de hele tent gevuld was, kwam de moeder binnen. Ze schuifelde zuchtend en steunend voort, ondersteund door twee andere vrouwen, zichtbaar moeite hebbend met iedere stap terwijl ze langs de kist van haar zoon liep.

Op het podium achter de kisten hadden inmiddels alle, volgens hun kaartjes, ‘vip’s’ plaatsgenomen. De priesters, de schoolvertegenwoordigers, de burgemeester, de mensen van het regerende ANC, de mensen van de geallieerde SACP-partij, de deputy president van Cosatu – de eveneens geallieerde vakbondunie, en nog een aantal zichzelf erg belangrijk vindende mensen. Grote afwezige was de grootste (hoewel nog steeds zeer kleine) oppositiepartij Democratic Alliance, die ironisch genoeg wordt gesteund door veel blanken.

Naarmate de speeches van al die desiner-pakken vorderden, veranderde de ceremonie steeds meer in een politiek circus. Inclusief een groep ingehuurde dansende Afrikanen en partijliederen zoals Umshini Wami - Geef me mijn machinegeweer (anti-apartheids strijdlied). Dat is het lied waarmee huidige partij-president Jacob Zuma een hoop populariteit genereerde toen hij het zong buiten de rechtbank waar hij terecht stond voor verkrachting.

De meeste speeches waren in Tswana, maar de boodschap was ook luid en duidelijk voor hen die dat niet verstaan. De witten gebruiken hun witheid om ons te vermoorden! Racisme moet worden tegengegaan! Zeggen de zangers van ‘geef me mijn machinegeweer zodat ik de Boer kan vermoorden’. Zeggen de vertegenwoordigers van het systeem waarin blanken pas een baan mogen krijgen als eerst drie zwarten, een colourd en een indian hem/haar voor zijn gegaan. Zeggen de vertegenwoordigers van een land waarin Xhosa’s en Zulu’s elkaar regelmatig de nek omdraaien in tribal conflicts, maar dat is geen racisme, want die zijn allebij zwart. Zeggen de regeringsleiders die drie weken lang geen vinger uitstaken toen honderdduizenden immigranten door Zuid-Afrikanen met geweld werden verdreven uit hun huisjes in townships rond Johannesburg en Kaapstad.

De deputy van Cosatu sprak het meeste in Engels. Net als zijn collega’s stond hij op het podium en keek over de kisten, een triviaal detail, heen naar de kleine 2000 mensen in de tent. Binnen een paar zinnen wist hij van racisme over te springen naar waarom de elite-politiemacht Schorpions moeten worden geintegreerd in het algemene politie-apparaat. Hij vervolgde dat het ANC een eenheid moet zijn. En dat het kapitalisme in Zuid-Afrika moet worden afgeschaft, kameraden! Sommige aanwezigen klapten en juichten, maar de meeste staarden verveeld voor zich uit, of sliepen.

De moeder van het 10-jour-oude jongetje zat apathisch in een hoek van de tent. Ze stond niet op en zei: ‘Waar zijn jullie mee bezig, stelletje corrupte achterbakse parasieten?!’ Ze schreeuwde niet: “Hoe durven jullie de dood van mijn zoon aan te grijpen om jullie propaganda te verspreiden.� Ze riep niet: “Flikker op, neem jullie dikke mercedeses mee en laat ons in vrede rouwen!� Ze zat op haar stoeltje en keek toe hoe de dansers vrolijk swingden op het ANC-partijlied, de kisten naast hen totaal negerend.

Journalist-veteraan Adolf vond het circus nog meevallen: “Dit is nog niks. Bij de memorial van afgelopen week was het veel erger. Ze hadden zelfs hun vlaggen meegenomen.�

De arrogantie van de kaping van de ceremonie door alle big shots die hun promopraatjes niet eens probeerden te verbloemen, werd me te veel. Ik vluchtte de tent uit. Buiten stond een mevrouw met een ANC-sjaaltje om haar nek. Ze kende de overledenen te goed, vertelde ze. Wat vind u ervan dat al die politici hun praatje doen en het geheel niks meer te maken heeft met de mensen die zijn overleden? Die vraag maakte haar ongemakkelijk. ‘Ek weet nie…’ En ze veranderde het onderwerp. Voor het ANC geldt: Je bent met ons, of tegen ons.

Na de lunch ging de stoet naar de begraafplaats waar nog nooit eerder zwarte mensen zijn begraven – een statement. De familie huilde, de trompetten schalden in mineur, de schoolkinderen zongen door hun gesnik heen en de kisten zakten de grond in. Droevig droevig droevig. Terwijl de mannen de graven dichtgooiden en stenen op het graf legden, bleek het succes van de ANC-campagne. Spontaan begonnen de mannen Umshini Wami te zingen. En terwijl we de begraafplaats verlieten, zetten ze een ander lied in: “Hi President! (…) Zuma!â€�

RSS feed voor comments op dit bericht.
TrackBack URI