Het paard en de rivier
“Afrika is stervende. En het komt deels door hun cultuur. Ik zeg het ze regelmatig: je cultuur roeit je uit!” Meneer Pandy’s kleine, donkere pretoogjes temidden van de diepe groeven die de decenia in zijn blanke huid hebben gesleten, kijken me bezorgd aan.
Meneer Pandy is het schoolhoofd van een private school in Durban. Met zijn Engelse accent, zijn strenge handhaving van de schoolregels en zijn statige figuur boezemt hij ontzag in bij de scholieren. Met zijn zachtaardige ogen, zijn betrokkenheid en zijn humor wint hij hun harten.
De school is afhankelijk van het schoolgeld dat veel ouder verzuimen te betalen: 500 Rand per maand - tegenover de 1200 Rand die private scholen gemiddeld vragen. De blauwe verf aan de muren bladdert, er zijn te weinig stoelen en meneer Pandy werkt full time, maar is officieel met semi-pensioen om de eindjes aan elkaar te knopen. Hij is de enige blanke op school - al zijn leerlingen hebben een donkere huid.
“Iedere week gaat er wel iemand in de familie van een scholier dood aan Aids. Soms een scholier zelf. Het is beangstigend. De overheid heeft het over percentages van HIV-besmettingen van rond de 25 procent. Het werkelijke percentage ligt rond de 60,” weet meneer Pandy.
Veel Zuid-Afrikanen hebben geen geboortecertificaat noch een paspoort. Hun dood wordt niet geregistreerd.
Meneer Pandy moest eens naar een begravenis in Pietermaritzburg. De ondernemer vertelde hem dat hij ieder weekeinde zo’n 500 mensen begraaft. “Ik dacht eerst dat hij zich versprak, dat hij per maand bedoelde. Maar nee, 500 begrafenissen per weekeinde, alleen in Pietermaritzburg! Ik doe m’n best hier, maar the bigger picture doet me wanhopen.”
Het schoolhoofd legt uit waar volgens hem het probleem ligt. “Het is hun lichtzedigheid. Ze hebben geen schaamte. Dat een meisje zwanger haar eindexamen doet, is normaal.
“Een student kwam onlangs bij me in mijn kantoortje met een probleem. Vol trots vertelde hij dat hij al sinds z’n zesde seks had. Het probleem waarmee hij zat, was dat twee van zijn zes vriendinnetjes hadden ontdekt dat ze niet de enige waren.”
“Ze hebben een andere mentaliteit. En ik hou van ze, en sommige delen van de cultuur zijn goed, maar ze hebben nog een lange weg te gaan als ze hun manier van denken niet veranderen.
“Ze gebruiken hun cultuur als een excuus. Neem ANC-president Jacob Zuma. Over zijn verkrachting van een vrouw van half zijn leeftijd zei hij: ‘Het is onze cultuur’. En dan de Zulu-koning: de man is bejaard en heeft 38 vrouwen. De jongste is 18. ‘Het is onze cultuur’. Hoe bevecht je een gebruik?
“Nog een voorbeeld: bij de traditionele besnijdenis van Xhosa-jongens, overlijden zo’n 250 jongens per jaar. De hygiëne is niet goed, de traditionele besnijders zijn niet goed getraind. Maar: ‘Het is onze cultuur’.
“Let wel: er is niets mis met cultuur – het geeft je een identiteit. Maar je moet je cultuur heroverwegen en kijken naar de aspecten die de mensen schaden.”
Meneer Pandy heeft het er regelmatig over met zijn scholieren. “Hun reactie is: ‘Wij zijn sterk, wij zijn de nieuwe generatie.’ Ik zeg ze: En jullie zijn de laatste als jullie je manier van denken niet veranderen.
“Je kan een paard naar de rivier brengen, maar je kan het niet dwingen te drinken. Ik breng ze naar de rivier en ik douw hun hoofd in het water. Ik hoop dat ze drinken.”
Merel Meessen, SAPA, Johannesburg Zuid-Afrika
Imke van Hoorn, Mail & Guardian online, Johannesburg Zuid-Afrika
Bram Lammers, The Times, Johannesburg, Zuid-Afrika
Marianne Lamers, Freelance, Johannesburg, Zuid-Afrika
